Kazakistan’ın Neyi Ünlü? İzmir’den Bakınca Biraz Bozkır, Biraz Absürt, Biraz da Fazla Gerçek
İzmir’de sabah kahvesini alıp denize karşı “bugün hayatımı düzene sokuyorum” diye kendime söz verip akşam yine aynı diziye sarınca insanın aklına tuhaf sorular geliyor. Geçen gün tam böyle bir anda, telefon elimde kaydırırken şunu düşündüm: Kazakistan’ın neyi ünlü?
Yani dürüst olayım, ilk refleksim şu oldu: “Atlar… ve çok büyük boşluklar.” Sonra durdum. Bu ne kadar yüzeysel bir düşünce dedim kendime. Sonra ikinci ses devreye girdi: “Kanka sen İzmir’de simit-çay döngüsünden çıkamıyorsun, Kazakistan’ı mı çözüyorsun?”
Ama insan merak edince durmuyor.
Bozkır Meselesi: Boşluk Değil, Karakter
Kazakistan denince aklıma ilk gelen şey, devasa bir boşluk hissi. Ama haksızlık etmeyeyim, bu “boşluk” dediğim şey aslında dümdüz bir hiçlik değil; tam aksine karakterli bir genişlik.
Bir arkadaşım var, sürekli “hayatımı sadeleştiriyorum” der. Evine gidiyorum, masa bomboş. Bir bardak, bir telefon, bir de sorgulayan bakışlar. İşte Kazakistan’ın bozkırları da biraz öyle hissettiriyor: minimalist ama kaslı.
Kendi kendime söylendim:
— “Ben bir saksıyı bile yaşatamıyorum, adamlar kıta büyüklüğünde arazi yönetiyor.”
İzmir’de Karşıyaka sahilde 10 dakika yürüyünce “çok yürüdüm bugün” diyen ben, Kazakistan haritasına bakınca içsel bir saygı duruşuna geçiyorum.
Kazakistan’ın Neyi Ünlü? Atlar, Ama Öyle Bildiğin Gibi Değil
Herkesin bildiği klasik bilgi: at kültürü.
Ama bu “at var” bilgisi, çok hafif kalıyor. Orada at, neredeyse günlük hayatın bir parçası. Bizde scooter neyse, orada at biraz o seviyede (tamam belki abarttım ama zihnimde öyle canlanıyor).
Geçen gün kendi kendime dedim ki:
— “Ben İzmir’de bisiklete binince bile 3 gün diz ağrısı çekiyorum, adamlar ata binip ülke geziyor.”
Sonra iç sesim yine devreye girdi:
— “Sen önce markete arabasız gitmeyi başar.”
Kazakistan’ın neyi ünlü? sorusunun cevabında at kültürü sadece “gelenek” değil, bayağı kimlik gibi duruyor. Bir lifestyle meselesi. Bizde kahve zinciri neyse, orada at ve bozkır o.
Yemekler: Etle Barışık Bir Medeniyet
Şimdi gelelim benim en zayıf olduğum kısma: yemek.
Kazak mutfağı deyince et ağırlıklı bir dünya var. Ama “ağırlıklı” demek hafif kalır, sanki sebze orada sadece dekor gibi.
Bir an hayal ettim: Kazakistan’da bir sofradayım. Önüme yemek geliyor. İç ses:
— “Bu ne?”
— “Et.”
— “İyi de yanında?”
— “Yine et.”
İzmir’de ben, menemenin içine soğan koyanla koymayan arasında medeniyet tartışması yaparken, orada bambaşka bir seviye var.
Bu noktada kendimi sorguladım:
— “Ben gerçekten yemek seçerken bu kadar nazlı olmak zorunda mıyım?”
Kazakistan’ın neyi ünlü? sorusuna dürüst cevaplardan biri kesinlikle “etle kurulan ciddi ilişki.”
Uzay ve Baykonur: Biz Daha Kargoyu Bekliyoruz
Sonra konuya daha büyük bir açıdan baktım: uzay.
Kazakistan’ın Baykonur Kozmodromu var. Yani uzaya araç gönderen yerlerden biri. Bu bilgiye her ulaştığımda içimde iki şey oluyor: hayranlık ve hafif kompleks.
Ben hâlâ internet paketim bitince sinirleniyorum, adamlar roket fırlatıyor.
Bir gün arkadaş grubunda konu açıldı:
— “Uzayda yaşam olur mu?”
Ben:
— “Benim evde Wi-Fi çekmiyor, önce onu çözelim.”
Kazakistan’ın neyi ünlü? sorusu burada bir anda bilim kurguya bağlanıyor. Bozkırdan uzaya uzanan bir hikâye.
Şehirler ve Modern Yüz: Almatı’nın Sakin Kendine Güveni
Kazakistan sadece bozkır değil. Almatı gibi şehirler var, modern, düzenli ve biraz da “ben buradayım ama bağırmıyorum” tavrında.
İzmir’le kıyaslayınca garip bir his geliyor. İzmir biraz “ben sıcak, samimi ve biraz da kaotik biriyim” derken, Almatı daha sakin bir arkadaş gibi.
Bir gün hayal ettim, Almatı’da yürüyorum. Etrafta düzen var. Ben içimden:
— “Burası fazla düzenli, kesin bir şey kaçırıyorum.”
İzmir’de yaşayınca kaosla bağ kuruyorsun. Düzene alışınca beynin “şüpheli durum” alarmı veriyor.
Kültür: Biraz Göçebe Ruhu, Biraz Modern Dünya
Kazakistan kültürü deyince göçebe geçmiş çok güçlü bir şekilde hissediliyor. Bu bana şunu düşündürüyor: Biz hâlâ “yazın nereye kaçsak” planı yaparken, onlar tarih boyunca sürekli hareket hâlindeymiş.
İç ses:
— “Sen yaz tatili için bile 2 ay plan yapıyorsun.”
— “Evet ama ben karar veremiyorum.”
— “Onlar hayatı yürütmüş sen hâlâ Netflix seçiyorsun.”
Biraz sert oldu ama gerçekler böyle.
Kazakistan’ın neyi ünlü? sorusu burada kültürel derinliğe bağlanıyor. Sadece coğrafya değil, yaşam biçimi.
Borat Etkisi: Ülkenin Kaderini İnternete Bırakmak
Şimdi bunu söylemezsem olmaz: Borat.
Evet, o film yüzünden dünya Kazakistan’ı uzun süre yanlış tanıdı. Bu biraz şuna benziyor: biri seni sadece bir Instagram hikâyenden tanıyor ve hayat hikâyeni ona göre yazıyor.
Bir arkadaşım bana dedi ki:
— “Kazakistan deyince aklıma Borat geliyor.”
Ben:
— “Ben deyince de 3 gündür yıkanmayan tişörtüm geliyor ama bu ülkeyi tanımlamaz.”
Kazakistan’ın neyi ünlü? sorusuna pop kültür cevabı maalesef biraz gölge düşürmüş durumda.
Doğa: Sonsuzluk Hissi Veren Bir Sahne
Kazakistan’ın doğası öyle bir şey ki, insanın iç sesi bile yavaşlıyor. Dağlar, step alanları, göller… Biraz bakınca “ben neredeyim?” hissi geliyor.
İzmir’de bile sahilde otururken “çok kalabalık” diyen ben, orada muhtemelen “fazla sessiz, bir şey olmalı” diye paranoya yaparım.
Bir noktada düşündüm:
— “Acaba insan bu kadar geniş bir yerde yalnız hissetmez mi?”
Sonra kendi kendime cevap verdim:
— “Sen 10 dakika mesaj gelmeyince bile yalnız hissediyorsun zaten.”
Gündelik Hayatla Kıyas: Ben ve Bozkır Arasında İnce Bir Gerilim
İzmir’de benim hayatım şöyle:
Sabah kahve → trafik → “bugün spora başlayacağım” → başlamama → akşam yorgunluk.
Kazakistan düşündüğümde ise:
At → bozkır → uzay üssü → et → tarih → tekrar bozkır.
Bu kadar geniş bir ülkeyi düşünmek bile insanı yavaşlatıyor.
Arkadaş grubunda konuşurken biri dedi ki:
— “Kazakistan’da yaşar mıydın?”
Ben:
— “Wi-Fi varsa her yerde yaşarım.”
Sonra düşündüm:
— “Aslında bu doğru bir cevap mı, yoksa modern çağ trajedisi mi?”
Kazakistan’ın Neyi Ünlü? Aslında Tek Bir Şey Değil
Tüm bu düşüncelerin sonunda şunu fark ettim: Kazakistan’ı tek bir şeye indirgemek mümkün değil.
Bozkır var, evet.
At kültürü var, evet.
Uzay var, evet.
Yemek var, güçlü.
Kültür var, derin.
Şehirler var, modern.
Ama asıl mesele şu: hepsinin bir arada “fazla büyük” bir dünyada yaşıyor olması.
İzmir’den bakınca bile insan kendini küçük hissediyor. Ama garip bir şekilde bu küçüklük kötü değil; daha çok “dünya büyükmüş ya” hissi.
İç ses son kez konuşuyor:
— “Sen hâlâ kahveni bitiremedin.”
— “Haklısın.”
Ve belki de mesele tam olarak bu: bazı ülkeler sadece görülmez, hissedilir.
Şunları da İnceleyin: Kazakistan'da tıp ücretleri ne kadar ?